بخشنامه جدید مهریه (سقف ۱۱۰ سکه) چه تغییری کرده است؟

در سال‌های اخیر، موضوع مهریه همواره یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل در دعاوی خانواده بوده است. بخشنامه‌ها و قوانین جدید تلاش کرده‌اند تا با رویکردی واقع‌بینانه‌تر، هم حقوق زنان را حفظ کنند و هم از بروز مشکلات عدیده برای مردان جلوگیری نمایند. بخشنامه جدید مهریه که سقف ۱۱۰ سکه را برای اعمال ضمانت اجرای حبس تعیین کرده، یکی از مهم‌ترین این تغییرات است. اما این تغییر دقیقاً چه معنایی برای زوجین دارد و چه تبعاتی در پی خواهد داشت؟ بیایید با هم به بررسی جامع این موضوع بپردازیم.

چرا و چگونه بخشنامه جدید مهریه اجرایی شد؟

مدت‌هاست که بحث زندان مهریه به یکی از معضلات اجتماعی و حقوقی کشور تبدیل شده بود. بسیاری از مردان به دلیل عدم توانایی در پرداخت مهریه‌های سنگین، روانه زندان می‌شدند و این مسئله علاوه بر فروپاشی خانواده، بارهای اقتصادی و اجتماعی زیادی را به جامعه تحمیل می‌کرد. از سوی دیگر، هدف اصلی مهریه که تضمین پشتوانه مالی زن پس از طلاق است، در بسیاری موارد به ابزاری برای فشار تبدیل شده بود.

با توجه به این چالش‌ها و با هدف ایجاد تعادل منطقی‌تر، قانون حمایت خانواده و بخشنامه‌های اجرایی آن، به دنبال راه‌حلی برای این معضل بودند. بخشنامه جدید مهریه با محوریت سقف ۱۱۰ سکه، در واقع تلاشی است برای کاهش آمار زندانیان مهریه و سوق دادن پرونده‌ها به سمت پرداخت مهریه بر اساس توان مالی زوج (ملائت) به جای اجبار به حبس. این رویکرد، ضمن حفظ حق زن برای دریافت کامل مهریه‌اش، سعی دارد از حبس مردانی که واقعاً توان پرداخت مهریه را ندارند، جلوگیری کند.

مهم‌ترین تغییرات بخشنامه جدید چیست؟ (صفر تا صد سقف ۱۱۰ سکه)

اصلی‌ترین تغییر در بخشنامه جدید، مربوط به سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی است. پیش از این بخشنامه، مرد می‌توانست به دلیل عدم پرداخت هر میزان مهریه، تحت فشار حکم جلب و حتی حبس قرار بگیرد، مگر اینکه اعسار خود را ثابت می‌کرد. اما حالا وضعیت کمی متفاوت شده است:

• تا ۱۱۰ سکه: اگر مهریه زن تا ۱۱۰ سکه (یا معادل آن) باشد و مرد توان پرداخت نداشته باشد، پس از درخواست زن و طی مراحل قانونی، حکم جلب و حبس برای مرد صادر می‌شود، مگر اینکه اعسار خود را ثابت کند و دادگاه تقسیط مهریه را تعیین نماید.
• بیش از ۱۱۰ سکه: اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد (مثلاً ۲۰۰ سکه)، مرد تنها برای ۱۱۰ سکه اولیه تحت شمول ضمانت اجرای حبس قرار می‌گیرد. برای مطالبه مابقی مهریه (در این مثال ۹۰ سکه باقی‌مانده)، زن باید ملائت و توانایی مالی مرد را برای پرداخت آن میزان اضافه، به دادگاه ثابت کند. در صورت عدم اثبات ملائت، مرد برای آن ۹۰ سکه اضافه، زندانی نخواهد شد.

تاثیرات حقوقی و اجتماعی بخشنامه جدید مهریه

این بخشنامه، دو روی سکه دارد؛ از یک سو برای مردان که نگران حبس به دلیل عدم توانایی پرداخت مهریه بودند، نفس راحتی به همراه آورده است. آن‌ها کمتر تحت فشار زندان قرار می‌گیرند و فرصت بیشتری برای کار و پرداخت اقساطی مهریه خواهند داشت. این امر می‌تواند به کاهش استرس‌های مالی و روانی در زندگی زناشویی کمک کند و شاید حتی به پایداری بیشتر خانواده‌ها بیانجامد.

از سوی دیگر، برای برخی زنان این نگرانی را ایجاد کرده که حق آن‌ها برای دریافت مهریه‌های سنگین که در زمان عقد تعیین شده، تضییع می‌شود. با این حال، باید توجه داشت که این بخشنامه اصل حق مطالبه مهریه را از بین نبرده است؛ بلکه صرفاً روش و ضمانت اجرای آن را تعدیل کرده است. مهریه بیش از ۱۱۰ سکه همچنان حق قانونی زن است، اما مطالبه آن مستلزم اثبات توانایی مالی مرد از سوی زن خواهد بود که خود نیاز به جمع‌آوری مدارک و مستندات دارد.

این تغییر، اهمیت مشاوره حقوقی پیش از ازدواج و تعیین مهریه‌ای معقول و متناسب با شرایط طرفین را بیش از پیش نمایان می‌کند. دیگر صرفاً تعیین یک عدد بالا به عنوان مهریه، تضمین‌کننده کامل حقوق زن در شرایط دشوار نخواهد بود و باید به ابعاد اجرایی آن نیز توجه کرد.

مهریه بیش از ۱۱۰ سکه: چه سرنوشتی پیدا می‌کند؟

همانطور که اشاره شد، اگر مهریه زن بیش از ۱۱۰ سکه باشد، برای مازاد بر این مقدار، زن باید توانایی مالی مرد را به دادگاه ثابت کند. این اثبات ملائت می‌تواند از طرق مختلفی صورت گیرد، از جمله:

• معرفی اموال منقول و غیرمنقول (خانه، زمین، ماشین، حساب بانکی)
• معرفی حقوق و دستمزد بالای مرد
• معرفی سهام یا سهم‌الشرکه در شرکت‌ها
• شغل پردرآمد و سایر منابع مالی

در صورت موفقیت زن در اثبات ملائت مرد، دادگاه حکم به پرداخت مابقی مهریه را صادر می‌کند و مرد مکلف به پرداخت آن می‌شود. اما اگر زن نتواند این موضوع را اثبات کند، مرد بابت آن مازاد، زندانی نخواهد شد و فقط ۱۱۰ سکه اول مشمول ضمانت اجرای حبس و تقسیط خواهد بود. این یعنی، اصل حق زن برای دریافت کامل مهریه (حتی بیش از ۱۱۰ سکه) همچنان پابرجاست، اما روش و شرایط وصول آن برای مازاد ۱۱۰ سکه تغییر کرده است.

نکات کلیدی و توصیه‌های حقوقی برای زوجین

برای اینکه زوجین در مواجهه با قوانین جدید مهریه دچار مشکل نشوند، رعایت نکات زیر حائز اهمیت است:

• پیش از ازدواج: به جای تمرکز صرف بر تعداد سکه‌ها، روی توافقات منطقی و پایدار درباره تمام جنبه‌های زندگی مشترک تمرکز کنید. مهریه‌ای را تعیین کنید که با توانایی مالی مرد تناسب داشته باشد. مشورت با یک وکیل خانواده پیش از عقد می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.
• در طول زندگی مشترک: مستندسازی هرگونه پرداخت مهریه (حتی جزئی) از سوی مرد و دریافت آن از سوی زن، اهمیت زیادی دارد.
• هنگام بروز اختلاف: هم زن و هم مرد باید در مراحل مطالبه یا دفاع، از مشاوره‌های حقوقی متخصص بهره‌مند شوند. زن برای اثبات ملائت مرد و مرد برای اثبات اعسار خود، نیاز به راهنمایی‌های دقیق حقوقی دارند.

نمونه عملی: بررسی یک پرونده (کیس استادی)

پرسش‌های متداول درباره بخشنامه جدید مهریه

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده مهریه در ایران

بخشنامه جدید مهریه با سقف ۱۱۰ سکه، گامی در جهت متعادل‌سازی حقوق و تکالیف زوجین در مورد مهریه است. این تغییر به معنای نادیده گرفتن حق زن نیست، بلکه تلاشی برای جلوگیری از سوءاستفاده از ضمانت اجرای حبس و سوق دادن پرونده‌ها به سمت پرداخت بر اساس واقعیت‌های اقتصادی است. در نتیجه، اهمیت آگاهی حقوقی و مشاوره قبل و حین ازدواج بیش از پیش برای هر دو طرف نمایان می‌شود. آینده مهریه به سمت رویکردهای واقع‌بینانه‌تر و جلوگیری از حبس افراد سوق پیدا خواهد کرد و این امر می‌تواند به پایداری بیشتر خانواده و کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک کند.

نکات کلیدی در یک نگاه (اینفوگرافیک متنی)

تماس با ما