تفاوت طلاق خلع و مبارات به زبان ساده

وقتی صحبت از طلاق می‌شود، ذهنیت اکثر ما به یک جدایی ساده و یک شکل معطوف می‌شود. اما در حقوق ایران، طلاق انواع مختلفی دارد که هر کدام شرایط و پیامدهای خاص خود را دارند. دو نوع از رایج‌ترین و البته کمی پیچیده‌ترین این طلاق‌ها، «طلاق خلع» و «طلاق مبارات» هستند. این دو نوع طلاق که هر دو در دسته طلاق‌های بائن قرار می‌گیرند، با وجود شباهت‌هایی، تفاوت‌های کلیدی و مهمی دارند که دانستن آن‌ها برای هر کسی که با این موضوعات سروکار دارد، ضروری است. در این مقاله به زبان ساده و روان، به بررسی دقیق تفاوت‌های این دو نوع طلاق می‌پردازیم تا شما بتوانید با آگاهی کامل، مسیر درست را انتخاب کنید.

طلاق چیست و چرا انواع مختلفی دارد؟

طلاق در ساده‌ترین تعریف، پایان قانونی زندگی مشترک زن و شوهر است. اما این پایان همیشه به یک شکل اتفاق نمی‌افتد. دلیل وجود انواع طلاق این است که شرایط روحی، مالی و توافقات طرفین در هر جدایی متفاوت است و قانونگذار برای پوشش این تفاوت‌ها، راهکارهای مختلفی را پیش‌بینی کرده است. در قانون مدنی ایران، طلاق به دو دسته کلی «رجعی» و «بائن» تقسیم می‌شود که خلع و مبارات هر دو از انواع طلاق بائن هستند.

• طلاق رجعی: در این نوع طلاق، مرد در دوران عده (معمولاً سه ماه و ده روز) می‌تواند بدون نیاز به عقد مجدد، به همسرش رجوع کند و زندگی مشترک را از سر بگیرد.
• طلاق بائن: در طلاق بائن، مرد حق رجوع ندارد و اگر بخواهد دوباره با همسرش ازدواج کند، باید عقد جدیدی با مهریه جدید جاری شود. طلاق خلع و مبارات در این دسته قرار می‌گیرند.

طلاق خلع: از گذشت تا جدایی

طلاق خلع یکی از انواع طلاق بائن است که در آن زن از ادامه زندگی با شوهرش کراهت دارد (به او اصطلاحاً «بیزار» است) و برای اینکه شوهر راضی به طلاق شود، مالی را به او می‌بخشد. این مال می‌تواند مهریه، نفقه، یا هر مال دیگری باشد.

تعریف طلاق خلع

بر اساس ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی، طلاق خلع آن است که زن به واسطه کراهتی که از شوهر خود دارد، در مقابل مالی که به شوهر می‌دهد، از او طلاق می‌گیرد. نکته مهم این است که این کراهت باید از جانب زن باشد و او باید آن را اثبات کند.

شرایط اساسی طلاق خلع

• کراهت شدید زن: این مهم‌ترین شرط است. زن باید ثابت کند که از شوهرش تنفر دارد و نمی‌تواند زندگی را ادامه دهد.
• بذل مال از سوی زن: زن برای راضی کردن مرد به طلاق، مالی را به او می‌بخشد. این مال می‌تواند کمتر، مساوی یا بیشتر از مهریه باشد.
• طلاق بائن است: همانطور که گفتیم، در طول مدت عده، مرد حق رجوع ندارد. مگر اینکه زن در مدت عده از بذل خود رجوع کند (مالی که بخشیده را پس بگیرد)، که در این صورت طلاق از بائن به رجعی تبدیل می‌شود و مرد می‌تواند رجوع کند.

مثال کاربردی (سناریو طلاق خلع)

فرض کنید خانم “سارا” به دلیل اعتیاد همسرش، آقای “رضا”، به شدت از او متنفر شده و دیگر حاضر به ادامه زندگی نیست. سارا به دادگاه مراجعه می‌کند و با ارائه مدارک و شهادت شهود، کراهت شدید خود را از رضا اثبات می‌کند. برای اینکه رضا رضایت به طلاق بدهد، سارا پیشنهاد می‌دهد که تمام مهریه خود را (که قبلاً ۱۰۰ سکه طلا بوده) به او ببخشد. با توافق طرفین و تأیید دادگاه، طلاق خلع صادر می‌شود و سارا دیگر هیچ مهریه‌ای از رضا نخواهد گرفت.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد حقوق و قوانین خانواده، می‌توانید به مقالات وبلاگ ما مراجعه کنید.

طلاق مبارات: توافقی بر سر جدایی

طلاق مبارات نیز یکی دیگر از انواع طلاق بائن است، اما تفاوت اصلی آن با خلع در کراهت متقابل زن و شوهر از یکدیگر است. یعنی هم زن و هم مرد از ادامه زندگی مشترک با طرف مقابل بیزار هستند و هر دو خواهان جدایی‌اند.

تعریف طلاق مبارات

ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی می‌گوید: «طلاق مبارات آن است که کراهت از طرفین باشد ولی در این صورت عوض باید زائد بر میزان مهر نباشد.» این ماده به صراحت بیان می‌کند که هم زن و هم مرد از یکدیگر متنفر هستند.

شرایط اساسی طلاق مبارات

• کراهت متقابل: هم زن و هم شوهر باید از یکدیگر بیزار باشند و هر دو خواهان جدایی باشند. این کراهت می‌تواند همزمان یا به صورت پنهان باشد.
• بذل مال: در این طلاق نیز زن مالی را به شوهر می‌بخشد تا او را راضی به طلاق کند. اما یک تفاوت مهم با خلع وجود دارد: میزان مالی که زن می‌بخشد، نباید بیشتر از مهریه او باشد. یعنی زن نمی‌تواند بیشتر از آنچه در طول زندگی زناشویی حق او بوده، به مرد ببخشد.
• طلاق بائن است: مانند طلاق خلع، در مبارات نیز مرد در دوران عده حق رجوع ندارد، مگر اینکه زن از بذل خود رجوع کند.

مثال کاربردی (سناریو طلاق مبارات)

آقای “امیر” و خانم “مریم” هر دو به این نتیجه رسیده‌اند که دیگر نمی‌توانند با هم زندگی کنند و هر دو از یکدیگر خسته شده‌اند. مریم ۱۰ سال پیش با مهریه ۵۰ سکه طلا ازدواج کرده است. آن‌ها تصمیم به طلاق توافقی می‌گیرند. در دادگاه، مریم اعلام می‌کند که به دلیل کراهت متقابل، حاضر است ۳۰ سکه از مهریه خود را به امیر ببخشد تا طلاق جاری شود. امیر نیز با کراهت از مریم موافق است. چون مبلغ بذل (۳۰ سکه) از میزان مهریه (۵۰ سکه) کمتر است و کراهت هم از هر دو طرف است، دادگاه طلاق مبارات صادر می‌کند.

جدول مقایسه جامع طلاق خلع و مبارات

رجوع در طلاق خلع و مبارات: بازگشت به زندگی مشترک؟

همانطور که پیش‌تر اشاره شد، طلاق خلع و مبارات هر دو از نوع طلاق بائن هستند. این یعنی مرد در دوران عده (تقریباً سه ماه و ده روز برای زنانی که یائسه نیستند و باردار هم نیستند) حق رجوع به همسرش را ندارد. اما یک استثناء مهم وجود دارد:

• اگر زن در مدت عده، مالی را که بخشیده (بذل کرده) است، پس بگیرد (رجوع به بذل کند)، در این صورت طلاق از حالت بائن خارج شده و به طلاق رجعی تبدیل می‌شود. در نتیجه، مرد حق رجوع پیدا می‌کند و می‌تواند در همان مدت عده، بدون نیاز به عقد جدید، به زندگی مشترک بازگردد.
• این حق “رجوع به بذل” فقط برای زن وجود دارد و مرد نمی‌تواند زن را مجبور به پس گرفتن بذل خود کند.

آیا می‌توان طلاق خلع را به مبارات یا برعکس تبدیل کرد؟

در عمل حقوقی، معمولاً تغییر نوع طلاق پس از صدور حکم دادگاه بسیار دشوار است و به ندرت اتفاق می‌افتد. هر نوع طلاق بر اساس شرایط خاص خودش صادر می‌شود و این شرایط در زمان دادرسی بررسی و اثبات شده‌اند. اما در طول فرآیند دادرسی و قبل از صدور حکم نهایی، اگر شرایط تغییر کند، ممکن است نوع طلاق نیز تغییر یابد. به عنوان مثال، اگر در ابتدا زن به تنهایی کراهت داشته و درخواست طلاق خلع داده، اما در ادامه دادرسی مشخص شود که مرد نیز از زن کراهت دارد و هر دو توافق می‌کنند، ممکن است پرونده به سمت طلاق مبارات پیش برود. اما این امر به توافق طرفین و نظر قاضی بستگی دارد.

نمونه یک پرونده موفق (کیس استادی)

نتیجه‌گیری

همانطور که دیدید، طلاق خلع و مبارات هرچند در نگاه اول مشابه به نظر می‌رسند، اما تفاوت‌های ظریفی دارند که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند پیامدهای حقوقی متفاوتی داشته باشد. مهم‌ترین وجه تمایز، منشأ کراهت (فقط زن در خلع، هر دو طرف در مبارات) و میزان بذل (محدودیت نداشتن در خلع، محدودیت تا سقف مهریه در مبارات) است. شناخت دقیق این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند تا در مسیر پرپیچ و خم جدایی، با آگاهی کامل گام بردارید و از حقوق خود به نحو احسن دفاع کنید.

در صورت نیاز به مشاوره تخصصی و همراهی در تمامی مراحل طلاق، وکلای ما آماده ارائه خدمات حقوقی به شما هستند. برای دریافت اطلاعات بیشتر می‌توانید به صفحه درباره ما مراجعه کنید.